Məqalələr

Beynəlxalq münasibətlər sistemində müstəqil və çoxşaxəli xarici siyasət yürüdən ölkə kimi Azərbaycanın hərtərəfli inkişafı İlham Əliyevin on beş illik prezidentlik dövrünün möhtəşəm zəfər salnaməsidir Türk Dövlətləri Birliyi beynəlxalq hüququn subyekti kimi: ideya və reallıq “Kritik infrastruktur” nədir və təhdidlərdən necə qorunur: dünya təcrübəsi və Azərbaycanda tətbiqinin zəruriliyi Ermənilərin "soyqırım" iddiaları və onun beynəlxalq siyasətdə yeri Армянский фактор в разведывательной деятельности великих держав на Кавказе в 1801 – 1828 гг. Ermənilərin Tbilisi şəhərinə iddiaları Gürcüstanın bələdiyyə sistemində ermənilərin separatçı fəaliyyəti Политологическое образование в Азербайджанской Республике: специфика, современное состояние и стратегия развития Информационная политика в Азербайджане в условиях политико-экономических трансформаций Azərbaycanın ali təhsil sistemi yeni dəyişikliklər mərhələsində Azərbaycanın dövlət idarəçiliyi sistemində keyfiyyət menecmentinin müasir vəziyyəti Cənubi Qafqazda miqrasiya prosesləri Dövlət-özəl əməkdaşlığı bugünkü iqtisadi anlamda Qlobal iqtisadi normallaşma: yüksələn iqtisadiyyatlı ölkələr üçün dayanıqlı inkişaf çağırışları Военное дело и военное искусство в Азербайджане в древний период Учреждения для иностранных военнопленных и интернированных граждан в Азербайджанской ССР в 1944 – 1950 гг. (численность, дислокация, смертность контингента) Ukrayna azərbaycanşünaslığının banisi A.Krımski Качественные параметры партийных кадров в Азербайджанской ССР в 1920-1930-е гг. Политические отношения между Азербайджанским государством Сефевидов и государством Великих Моголов (1526-1576 гг.) Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə təhsilin milliləşdirilməsi və dövlət dilinin tətbiqi Tam siyahı

Qlobal iqtisadi normallaşma: yüksələn iqtisadiyyatlı ölkələr üçün dayanıqlı inkişaf çağırışları

Müəllif: Strateji Tehlil Jurnali

baxılıb: 50

Yan 5, 2019 - 12:44

Azər HƏSƏNLİ

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında
Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin
 məsləhətçi-eksperti

azarhasanli@outlook.com

 

 

Qlobal iqtisadi normallaşma: yüksələn iqtisadiyyatlı ölkələr üçün 
dayanıqlı inkişaf çağırışları

Açar sözlər: monetar normallaşma, yüksələn iqtisadiyyatlar, qlobal borc dinamikası, kapital çıxışları, makroiqtisadi stabillik

Key words: monetary normalization, emerging economies, global debt dynamics, capital outflows, macroeconomic stability

Ключевые слова: денежно-кредитная нормализация, развивающиеся экономики, динамика мировой задолженности, отток капитала, макроэкономическая стабильность

Giriş

 
Qlobal maliyyə böhranının ardınca iqtisadi siyasət quruculuğu baxımından əvvəlkilərdən fərqli keyfiyyət xüsusiyyətlərini özündə əks etdirən iqtisadi durğunluq mərhələsi bir sıra ölkələr üçün yeni inkişaf dinamikalarının meydana çıxmasını şərtləndirdi. Aparıcı iqtisadiyyatlarda monetar və fiskal siyasət mövqelərinin əsasən tarazlayıcı (kontrtsiklik) dizaynı durğunluq mərhələsində yeni sürətli inkişaf tsiklinin başlanğıcı üçün əsas kimi çıxış etmişdir. Bu mərhələdə xüsusilə yüksələn iqtisadiyyatlı ölkələr (YİÖ) kimi xarakterizə edilən dövlətlər aparıcı iqtisadiyyatlardakı irimiqyaslı yumşaq pul siyasətlərinin təsiri altında həm beynəlxalq kapital axınları üçün əlverişli hədəfə çevrildilər, həm də beynəlxalq bazarlarda ucuz maliyyə resurslarına çıxış imkanı əldə etdilər. İqtisadi şəraitin bu şəkildə dəyişməsi hesabına bu ölkələr böhrandan sonra qlobal iqtisadi artımın əsas daşıyıcısına çevrildilər və Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF) proqnozları da bu tendensiyanın davam edəcəyini göstərir (Cədvəl 1).
Lakin qlobal iqtisadi artımdakı bu tendensiya həm də bir sıra riskləri özündə ehtiva edir. Xüsusilə ABŞ iqtisadiyyatında yüksək iqtisadi artım və buna uyğun monetar normallaşmanın tədricən davam etməsi qlobal miqyasda monetar şəraitin YİÖ-lərin maliyyələşmə imkanları baxımından daralmasına yol açır. Bu ölkələrdə dövlət və korporativ borclanma səviyyələrinin son dövrlərdə tarixi pik həddinə yüksəlməsi isə əsas borc və faiz üzrə ödənişlərin həyata keçirilməsini yubatmaqla yanaşı, milli valyutaların məzənnəsinə və makroiqtisadi tarazlığa mənfi təsir göstərir. Digər tərəfdən ABŞ-ın aqressiv xarici ticarət siyasətini davam etdirməsi beynəlxalq ticarət sistemi baxımından yeni təhdid mənbələrini doğurur. Ticarət və monetar şəraitdəki bu dəyişikliklər isə maliyyə bazarları və kapital axınlarının dövri həssaslığını artırmaqla, YİÖ-lərdə makroiqtisadi dayanıqlığın təmin olunmasını daha da çətinləşdirir. Maliyyə innovasiyalarının yüksələn dinamikası və əhatə dairəsini genişləndirməsi qlobal maliyyə bazarlarında yeni “aktiv köpükləri”nin meydana gəlməsinə rəvac verir. Bundan başqa, bu cür maliyyə alətlərinə münasibətdə adekvat tənzimləmə çərçivələrinin formalaşdırılması çətinliyi orta müddətdə yeni böhran risklərinin meydana çıxmasını şərtləndirir.
Bütün bu qlobal iqtisadi dəyişikliklərin fonunda dünyanın bir sıra ölkələrinin, o cümlədən Azərbaycan iqtisadiyyatı qarşısında makroiqtisadi dayanıqlığın təmin edilməsi ilə bağlı bir sıra çağırışlar meydana çıxır. Xüsusilə, son illərdə başladılan iqtisadi islahatların yeni mərhələsində milli iqtisadiyyatın qlobal iqtisadi sistemə inteqrasiyası və maliyyə vasitəçiliyi institutunun təkmilləşdirilməsini əhatə edən müxtəlif istiqamətlər yeni iqtisadi artım mənbələri üçün dayaq nöqtələri kimi çıxış etməklə, həm də xarici şoklara qarşı həssaslığı daha da artırır. Milli valyutanın məzənnəsinin əsasən tədiyə balansının cari dinamikası çərçivəsində formalaşmasına baxmayaraq, islahatların orta və uzunmüddətli hədəfləri baxımından dayanıqlığının təmin edilməsi siyasət qurucuları üçün başlıca prioritetlər sırasındadır. Bundan başqa, pul siyasəti ötürücülüyü dizaynının həm institusional, həm də operativlik baxımından təkmilləşdirilməsi də makroiqtisadi dayanıqlılıq baxımından əhəmiyyət daşıyır. Məhz bu səbəbdən qlobal iqtisadi normallaşma mərhələsi çağırışlarının Azərbaycanda cari makroiqtisadi idarəetmə formatı çərçivəsində nəzərə alınması mühüm əhəmiyyət kəsb edir. 
 
1. Qlobal iqtisadi normallaşma mərhələsi: makrosəviyyəli baxış
 
2008-ci il qlobal maliyyə böhranı və onun ardınca baş verən Avrozonadakı borc böhranı qlobal iqtisadiyyatda ciddi durğunluq yaratmışdır. Qlobal durğunluq mərhələsində stimullaşdırıcı iqtisadi siyasətlərin tətbiqi sonrakı mərhələdə makroiqtisadi tarazlığın təmin edilməsi baxımından dayanıqsız status-kvonun meydana çıxmasına səbəb oldu. Belə ki, bu mərhələdə YİÖ-lərdə makrofiskal çərçivələr əsas etibarilə ucuz borclanma resurslarına çıxış imkanlarındakı sərbəstliyin, neft ixrac edən ölkələrdə isə əlavə olaraq yüksək xammal qiymətlərindən qaynaqlanan imkanların hesabına formalaşırdı. Lakin 2013-cü ildə ABŞ Federal Ehtiyat Sistemi (FES) tərəfindən qiymətli kağızların alışının azaldılması istiqamətində qəbul etdiyi qərar (taper tantrum) qlobal miqyasda maliyyə və monetar əsaslı mühit dəyişikliklərini şərtləndirmişdir.
Bu dəyişikliklər çərçivəsində bir çox YİÖ-lərdə 2013-cü ildən başlayaraq daralan xarici şərait, aparıcı iqtisadiyyatlardakı stimullaşdırıcı monetar və fiskal siyasətlərin daxili makroiqtisadi mühit amillərinə təsiri, eləcə də struktur islahatların natamamlığı sürətli artımın dayanıqlığı ilə əlaqədar çətinlikləri ortaya çıxardı. Bundan başqa, aparıcı ölkələrdə yumşaq pul siyasətləri zamanı YİÖ-lərə daxil olan kapital axınlarının əks hərəkətlərinin başlama ehtimalı bu ölkələrdə iqtisadi dayanıqlılıq riskini artıran amillərdən olmuşdur. 2014-cü ilin ortalarından etibarən əmtəə (xüsusilə, neftin) qiymətlərindəki azalma bir çox YİÖ-lərdə, o cümlədən digər inkişaf etməkdə olan ölkələrdə (İEOÖ) özəl və dövlət sektoru timsalında kəskin dayanıqlılıq probleminin meydana çıxması üçün ilkin şərait yaratmışdır. Sürətli artım illərində formalaşdırılan valyuta ehtiyatları bu mərhələdə volatil kapital axınları və daralan maliyyələşmə imkanlarının milli valyutalar üzərindəki təzyiqlərini məhdudlaşdırmaq baxımından müəyyən qədər yararlı olmuşdur. Lakin fiskal manevr imkanlarının bu yeni şəraitə adaptasiyası bir çox ölkənin timsalında (məsələn, Argentina, Braziliya, Pakistan) heç də istənilən səviyyədə olmamışdır. 
YİÖ-lərdəki bu formada olan bəzi iqtisadi risklərə baxmayaraq, 2016-cı ilin sonlarından etibarən qlobal iqtisadi artımın artıq davamlı xarakter daşıması müşahidə olunmağa başlamışdır. Neft qiymətlərində nisbi stabillik və tədrici artım meyilləri YİÖ-lər üçün makroiqtisadi məhdudiyyətlərin tədrici olaraq azalmasına və stimullaşdırıcı iqtisadi siyasət imkanlarının genişlənməsinə yol açmışdır. Çin və digər əmtəə idxalçılarında dövri artım tempinə uyğun iqtisadi aktivliyin davam etməsi YİÖ-lər üçün artımın dayanıqlığına müsbət təsir edən amillər kimi çıxış etmişdir [12]. Xüsusilə ABŞ-da fiskal stimullaşmanın genişlənməsi (aqressiv ticarət siyasəti mövqeyinə baxmayaraq) qlobal məcmu tələb üçün artırıcı təsir göstərir. Lakin qlobal artım tempi həm də bir sıra xüsusiyyətlər baxımından heç də əhatəli olmamışdır. ABŞ və digər aparıcı iqtisadiyyatlarda artımın sürətlənməsinə baxmayaraq nominal və real əməkhaqqı səviyyəsinin artımı məcmu buraxılışın mövcud artım tempindən xeyli geri qalır ki, bu da gəlir bərabərsizliyinin dərinləşməsinə yol açır [16].
Ölkələr arasında inkişaf templərində fərqin böyüməsi cari artım dinamikasının davamlılığı ilə bağlı əlavə çətinlikləri ortaya qoyur. Hesab edirik ki, YİÖ-lərin əksəriyyətində struktur və institusional çatışmazlıqların fonunda onların əldə etdiyi artım tempi bir sıra hallarda müxtəlif şoklara qarşı kifayət qədər həssas olmaqla bərabər, dəyişkən iqtisadi sistem reallıqlarına da gec adaptasiya imkanları təmin edir. BVF-nin qiymətləndirmələrinə görə, YİÖ və İEOÖ-lərin dörddə birindən çoxunda qarşıdakı 5 il ərzində ÜDM-in adambaşına artım tempi inkişaf etmiş ölkələrinkindən (İEÖ) geri qalacaq [10; 11]. Bu şəraitdə, xüsusilə yeni nəsil texnologiyaların tətbiqi və proteksionist meyillərin genişlənməsi ölkələr arasında konvergensiya prosesinin sürətinə də mənfi təsir göstərəcəkdir.
Fikrimizcə, mövcud iqtisadi şəraitin əsas çətinliklərindən biri də maliyyə səbatsızlığı mənbələrinə qarşı iqtisadi siyasət qurucularının mövqeyinin dayanıqlılıq riskini özündə daşımasıdır. Məhz siyasət mövqeyindəki bu kövrəklik səbatsızlıqların miqyasını genişləndirməsinə (xüsusilə, qısamüddətli dövrdə) imkan verməklə yanaşı, adekvat siyasət reaksiyalarının tətbiqini də ləngidir. Məsələn, artıq bir sıra aparıcı ölkələrdə uzunmüddətli durğunluqdan sonra ortaya çıxmağa başlayan inflyasiya meyillərinə qarşı mərkəzi bankların müvafiq reaksiya göstərmək imkanı ölkələrdən asılı olaraq fərqli səviyyələrdə məhduddur. FES-in tədrici monetar normallaşma strategiyasının ardınca digər mərkəzi bankların, xüsusilə Avropa Mərkəzi Bankının faiz dərəcələrində müvafiq artımlar etməsi qlobal likvidlik təminatını daraldacaq. Bu cür yanaşma həm də maliyyə bazarlarında ajiotaja yol açaraq, bank və özəl sektorda daha ciddi kollaps ehtimalını da artıracaqdır. Digər tərəfdən, dövri təmayüllərin təsiri altında formalaşan fiskal çərçivələrin tətbiqinin geniş yayılması bir çox YİÖ-lərdə artımın “daimi maliyyələşməsi” ehtiyacını meydana çıxarır. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, bu ölkələrdə dövlət sektorunun dəyişkən bazar şəraitinə uyğun olaraq iqtisadi artımı bu şəkildə dəstəkləməsinin uzun müddət davam etməsi yeni bir beynəlxalq borc böhranının ortaya çıxmasını şərtləndirə bilər. Bu şəraitdə isə qlobal maliyyə böhranının ilkin dövrlərindən fərqli olaraq, pul siyasəti, xüsusilə faiz kanalı vasitəsilə tarazlayıcı mövqe nümayişi imkanları o qədər də yüksək olmayacaq. Qeyri-ənənəvi pul siyasəti alətlərinin tətbiqi qlobal iqtisadi bərpa prosesində faydalı olsa da, yeni bir geriləmə qarşısında nə dərəcədə səmərəli olacağı şübhəlidir. Xüsusilə bu tədbirlər hesabına mərkəzi bankların izafi böyüyən balanslarının maliyyə bazarı iştirakçıları və ümumiyyətlə, pul siyasəti mexanizmi üçün kifayət qədər məhdudlaşdırıcı element kimi çıxış etdiyini də qeyd etmək lazımdır.
Bütün bu potensial təhdidlərə baxmayaraq, BVF-nin proqnozlarına görə, YİÖ-lər qarşıdakı dövrdə də qlobal iqtisadi artımın əsas daşıyıcıları qismində çıxış edəcəklər. Yüksələn neft qiymətləri xammal ixracatçılarının iqtisadi artımı üçün yeni imkanlar yaratsa da, xüsusilə Argentina, Braziliya və Türkiyədəki çətinliklər qlobal artımın davamlılığı üçün müəyyən məhdudiyyətlər də yaradır. Bütövlükdə 2019-cu ildən sonrakı mərhələdə bu ölkələrdəki artımın ortamüddətli dinamikasının 5% ətrafında sabitləşəcəyi proqnozlaşdırılır [11].
Artımın bu tendensiyası bu ölkələrin iqtisadiyyatlarının potensial imkanlarının məhdudluğu və inflyasiya təzyiqlərinin təsiri altında formalaşacaqdır. Xüsusilə ABŞ-da fiskal ekspansiyanın ilkin artırıcı təzyiqlərinin səngiməsi, digər İEÖ-lərdə və Çində kapital xərcləmələrində gözlənilən azalmanın fonunda 2019-cu və 2020-ci illərdə qlobal ticarətin artımının daha aşağı olacağı proqnozlaşdırılır [23; 24]. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, dövri ultrastimullaşdırıcı şəraitin tədricən səngiməsi YİÖ-lərin bir çoxunda artım templərinin azalmasına yol açacaq. Nəzərə almaq lazımdır ki, tarazlayıcı makroiqtisadi siyasətin tətbiqinin bu ölkələrin bir çoxunda ləngiməsi səbəbindən fiskal və monetar manevr imkanlarının ortamüddətli dövrdə hansı səviyyədə olacağı müəyyən mənada qeyri-müəyyən olaraq qalır. 
Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, qlobal iqtisadi normallaşma mərhələsi özündə bir sıra təhdidləri də ehtiva edir ki, bunlar da orta və uzun müddətdə iqtisadi artım dinamikasında ciddi azalmaya yol aça bilər. Bu təhdidlər sırasında dayanıqsız borclanma tempinin yüksək səviyyələrə çatması, YİÖ və İEOÖ-lərdə beynəlxalq kapital axını volatilliyinin yüksəlməsi, eləcə də artan siyasi ziddiyyətlər fonunda valyuta və ticarət münaqişələrinin genişlənməsi yer alır. 
 
2. Qlobal borclanma dinamikası və onun doğurduğu makroiqtisadi təsirlər
 
Dünya miqyasında borclanma səviyyəsində hazırkı dinamika postböhran mərhələsinin iqtisadi stimullaşdırma proqramları ilə sıx bağlıdır. Borclanma şəraitinin yumşalması, qlobal artım templərinin müşahidə olunması əksər ölkələr üçün yeni resursların cəlb olunması, bilavasitə iqtisadi artımdan iqtisadi inkişafa keçidin təmin edilməsi üçün geniş imkanlar yaradırdı. Lakin təhlillərimiz göstərir ki, YİÖ və İEOÖ-lərin bir çoxunda bu borclanma tendensiyası heç də uzunmüddətli iqtisadi dayanıqlıq potensialı formalaşdırmamış, əksinə bu dövlətlərin tsiklik makroiqtisadi həssaslığını daha da artırmışdır. Başqa sözlə, bu ölkələrin əksəriyyəti əvvəlki onilliklərdə müşahidə olunduğu kimi, sadəcə “qapalı iqtisadi artım dövrəsi”nə daxil olmuş və bu mərhələnin davamı üçün yenidən borclanmağa məcbur olmuşdur. Lakin başlıca makroiqtisadi təməllər üzrə heç də dayanıqlı sistemə malik olmayan bu dövlətlərdə borclanma valyuta məzənnələri, eləcə də fiskal çeviklik üzərində əlavə problemlərə yol açır. 
Bu şəraitdə monetar normallaşmanın meydana çıxması beynəlxalq maliyyə şəraitinin daralmasına səbəb olmaqla yanaşı, yüksək borclanmaya malik ölkələrdə borc yükünün daha da artmasına, bilavasitə məzənnə tərəddüdlərinin kəskinləşməsinə rəvac verir [7; 8]. Ucuz borclanma resurslarına çıxış ilə xarakterizə olunan qlobal maliyyə şəraitinin YİÖ-lər üçün doğurduğu risk tarixi normadan kifayət qədər yüksəkdir [11]. Bir sıra ölkələr, xüsusilə xammal ixracatçısı olanlar iqtisadi artım mərhələsində formalaşdırdıqları valyuta ehtiyatlarını kontrtsiklik bufer kimi bu mərhələdə istifadə edirlər. Lakin məzənnə dayanıqsızlığının davam etməsi fonunda bu ehtiyatların miqyası həm yetərli olmaya, həm də makroiqtisadi siyasət intizamının pozulması və maliyyə bazarlarına yanlış impulsların ötürülməsinə səbəb ola bilər.
Qlobal miqyasda borclanma dövlətlər, korporativ və ev təsərrüfatları timsalında ciddi artımla davam edir. BVF-nin məlumatına görə, qlobal borc səviyyəsi 2007-ci ildə 116 trln. $-dan, 2017-ci ildə 182 trln. $ səviyyəsinədək yüksəlmişdir ki, bu da qlobal ÜDM-in 224%-nə bərabərdir [1; 7]. Bu borcun təxminən 63%-i qeyri-maliyyə özəl sektorun, yerdə qalanı isə dövlət bölməsinin payına düşür [6]. Digər tərəfdən, 2008-ci ildən 2017-ci ilin ortalarına qədərki müddətdə dövlət borclanması iki dəfədən çox artaraq 60 trln. $ səviyyəsinə yüksəlmişdir. Borclanma səviyyəsinin ÜDM-ə nisbəti İEÖ-lərdə 105%, İEOÖ-lərdə isə 46% səviyyəsindədir. Lakin Səhraaltı Afrika dövlətlərinin təxminən 40%-ində artıq yüksək dövlət borclanması ciddi iqtisadi risk mənbəyi kimi çıxış edir [9]. YİÖ-lərdə cari borclanma səviyyəsi 1980-ci illərin borc böhranındakı səviyyəyə yaxındır.
YİÖ-lərdə dövlət borclanması ilə yanaşı özəl sektorun da yüksək borclanma tendensiyası müşahidə olunur. Məsələn, təkcə Türkiyədə ötən 12 il ərzində özəl sektorun borclanma miqdarı iki dəfədən çox, Çində isə şirkətlər səviyyəsində borclanma 2007-2017-ci illər arasında 15 trln. $ artmışdır [15]. Bundan başqa, YİÖ-lərdə qeyri-maliyyə sektoruna verilən kreditlər üzrə məcmu borcun ÜDM-ə nisbəti 2010-cu ildə 139%-dən 2017-ci ildə 200%-ə qədər yüksəlmişdir [2]. Yüksək borclanma həm də borca xidmət səviyyələrinin də yüksəlməsinə yol açmaqla (Qrafik 1B), bilavasitə bu dövlətlərdə fiskal fəzanın daralması üzərində də təzyiq yaradır. Afrika, Latın Amerikası və Cənubi Asiyanın bir neçə ölkəsində borc üzrə faiz ödənişləri fiskal gəlirlərin 20%-indən çox olmuşdur [21].
Dövlət borclanmasının mövcud tendensiyası YİÖ-lərdə fiskal yükü daha da artırmaqla yanaşı, bu ölkələrdə tsiklik məzənnə düzəlişlərini şərtləndirir. Xüsusilə son dövrlərdə Argentina, Türkiyə və Pakistan kimi dövlətlərdə artan borc yükü ABŞ-dakı monetar normallaşmanın da təsiri altında milli valyutaların məzənnələrində kəskin ucuzlaşmaya səbəb olmuşdur. Kəskin məzənnə tərəddüdlərinin bu şəkildə ortaya çıxması bu ölkələrdən kapital axınlarının çıxışını sürətləndirməklə yanaşı, inflyasiya təzyiqlərini də artırır. Argentina və Türkiyənin timsalında son proseslər göstərir ki, bu ölkələrdə mərkəzi bankların bazar ajiotajına və iqtisadi agentlərin gözləntilərinə təsir gücü tsiklik səbatsızlıq mənbələrini məhdudlaşdırmağa kifayət etmir. 
Bu şəraitdə korporativ borclanma üzrə risk səviyyəsində kəskin artımın müşahidə olunması YİÖ-lərdəki dövri makroiqtisadi həssaslığın artımı ilə sıx bağlıdır. Aparılan qiymətləndirmələr göstərir ki, bu cür ölkələrdə riskli korporativ borclanmanın ÜDM-də çəkisi 2011-2017-ci illərdə təxminən 3 dəfə artaraq 30% səviyyəsinə yüksəlmişdir [3]. Risk amilinin bu şəkildə yüksəlməsi bir tərəfdən YİÖ-lərin və onların şirkətlərinin beynəlxalq reytinqlərinə mənfi təsir edir, digər tərəfdən isə yeni borclanma resurslarına çıxışı məhdudlaşdırır. Xarici valyutada borclanmaya gedən şirkətlərin milli valyutanın ucuzlaşması nəticəsində ödəmə qabiliyyəti əlavə təzyiqlərə məruz qalır.
Ümumiyyətlə, postböhran mərhələsinin borclanma dinamikası ilkin mərhələdə iqtisadi durğunluğun aradan qaldırılmasına və qlobal artımın daha möhkəm əsaslarda bərqərar olmasına yol açmışdır. Lakin iqtisadi normallaşma mərhələsində aparıcı iqtisadiyyatlarda, xüsusilə ABŞ-da monetar siyasət mövqeyindəki dəyişikliklər mövcud borclanma dinamikasının artıq getdikcə daha çox fiskal yükə çevrildiyini göstərir. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, bir sıra YİÖ-lərdə iqtisadi “artım” fokuslu borclanma strategiyaları yeni mərhələdə dayanıqlıq aspektindən ciddi təhdidə çevrilir. Bu ölkələrdən kapital axınının artması isə yeni bir maliyyə böhranı ehtimalını doğurur.
 
3. Kapital axını tendensiyasından qaynaqlanan monetar təzyiqlər
 
Qlobal miqyasda ölkələrarası kapital axınlarının miqyasında 2007-2009-cu illərdə ciddi azalma, 2010-cu ildən etibarən isə daha aşağı səviyyədə dövri tərəddüdlər müşahidə olunmuşdur (Qrafik 2). Ölkələrarası kapital axınlarında azalma, xüsusilə Avropa banklarının timsalında daha çox nəzərə çarpır. Belə ki, 2007-ci ildən etibarən bu bankların təqdim etdiyi xarici borc və digər öhdəliklərin miqyasında təxminən 6.1 trln. $ azalma müşahidə olunmuşdur [15]. Bu cür əhəmiyyətli azalmaya baxmayaraq, kapitalın, xüsusilə maliyyə axınlarının hərəkət xüsusiyyətləri mövcud qlobal iqtisadi şəraitin formalaşmasına ciddi təsirlərini hələ də qoruyur. 
Qeyd etmək lazımdır ki, 2008-ci ilin ikinci yarısından etibarən aparıcı iqtisadiyyatlardakı maliyyə böhranı və buna adekvat həyata keçirilən siyasət kapitalın YİÖ-lərə axınına stimullaşdırıcı təsir edən amillər kimi çıxış etmişdir. 2009-2014-cü illər arasında bu ölkələr məcmu halda 2.2 trln. $ səviyyəsində kapital daxilolması ilə üzləşdilər [20]. Bu axının formalaşmasında İEÖ-lərdəki monetar yumşalma çərçivəsində faiz dərəcələrinin tarixi minimumlara salınması ciddi təsir göstərmişdir. Böhrana qədərki müddətdə BXİ-lər YİÖ-lərə yönələn əsas kapital axını forması kimi ön planda idisə, artıq böhrandan sonrakı mərhələdə portfel investisiyaların çəkisi genişlənməyə başlamışdır. Kapital axınlarının strukturunda diqqət çəkən digər məqam ticarət kreditləri və bank borcları formasında axınların əhəmiyyətli şəkildə azalmasıdır [19]. Axınların strukturundakı bu dəyişiklik əslində həm də bu ölkələrdə postböhran mərhələsində iqtisadi artımın və borclanma səviyyəsinin yüksələn dinamikasının əsas determinantları barəsində müəyyən fikir formalaşdırır. Strukturundakı bu dəyişikliklərə baxmayaraq, beynəlxalq kapital axınları ilkin mərhələdə müsbət təsir göstərərək, bu qrupa daxil olan ölkələrdə tarixən iqtisadi artımın başlıca xroniki çatışmazlıqlarından biri olan maliyyələşmə ehtiyaclarının qarşılanması baxımından həlledici rol oynamışdır. Bundan başqa, əmtəə ixracatçısı olan İEOÖ-lərdə yüksək xammal qiymətləri mərhələsinin də təsiri altında sürətli iqtisadi artım tendensiyası kapital axınları üçün müəyyən yönəldici kimi çıxış etmişdir. YİÖ-lərdəki maliyyə birjalarında isə qlobal maliyyə böhranının ardından bazar kapitallaşması miqyasında təxminən 3 dəfə artım baş vermişdir [20]. Xüsusilə maliyyə kapitalının bu ölkələrə yönəlməsi kapital bazarlarında əvvəllər müşahidə olunmayan böyüməyə və bu artımın real sektora ötürülməsinə yol açmışdır. Lakin axınların mövcud səviyyəsi həm də bu ölkələrin maliyyə öhdəliklərində kəskin artımın müşahidə olunması ilə paralellik təşkil edir.
Kapital axınlarının mövcud tendensiyaları artan borclanma probleminin fonunda bu qrup ölkələr üçün bir neçə istiqamətdə səbatsızlıq probleminin ortaya çıxmasını şərtləndirir. Bu səbatsızlıq mənbələri qismində əsas etibarilə məzənnə dayanıqlığı, maliyyə bazarlarındakı risk iştahası və qeyri-müəyyənlik səviyyəsi, eləcə də qlobal miqyasda likvidlik təminatı çətinlikləri çıxış edir.
Məzənnə dayanıqlığı problemi əksər YİÖ-lər üçün öz aktuallığını getdikcə artırır. Monetar normallaşmanın da təsiri altında bu ölkələrin bir çoxunda məzənnə sabitliyi üzərində təzyiqlər artıq xroniki xüsusiyyət kəsb edir. Cədvəl 2-dən göründüyü kimi, Türkiyə, Meksika və Braziliya kimi ölkələrdə xarici maliyyə öhdəliklərinin yüksələn miqyası həm də monetar siyasət sferasını daraldır. Türkiyə və Argentinanın son aylardakı təcrübəsi göstərir ki, sürətlə ucuzlaşan milli valyutaların qorunması üçün edilən faiz artımları yalnız epizodik xarakter daşıyır. Bu ölkələr üçün daha ciddi problem isə iqtisadi artımın və xarici sektor dayanıqlığının davam etdirilməsi üçün xarici kapital asılılığının artmasıdır. Çünki ağırlaşan xarici ticarət şəraiti bu ölkələrin ixrac imkanları ilə bərabər, maliyyələşmə ehtiyaclarının mütəmadi şəkildə qarşılanmasında manevr imkanlarını daraldır.
YİÖ-lərdən kapital çıxışının yaratdığı monetar təzyiqlərdən biri də inflyasiya ilə bağlıdır. Qeyd etmək lazımdır ki, son illərdə ilk dəfə olaraq bu ölkələrdə artan inflyasiya meyilləri həm milli valyutaların ucuzlaşması, həm də kapital çıxışları fonunda makroiqtisadi baxımdan yeni tarazlıq problemləri formalaşdırır. Belə ki, bu ölkələrin bir çoxunda monetar normallaşmanın təsiri altında milli valyutanın kəskin ucuzlaşması idxal inflyasiya amilinin ön plana çıxmasına səbəb olmuşdur. Qiymətləndirmələr göstərir ki, bu ölkələrdə inflyasiya dinamikasının yüksəlməsində üç amil aparıcı rol oynayır. Birinci amil uzunmüddətli inflyasiya gözləntiləridir ki, mövcud təcrübə YİÖ-lərdəki mərkəzi bankların xarici şokların təsiri altında bu gözləntiləri idarəetmə imkanlarının digər makroiqtisadi təməllər ilə əlaqələndirmələrində ciddi çətinliklərin olduğunu göstərir. Başqa sözlə, artan inflyasiya tempinə qarşı faiz kanalından istifadə məcmu buraxılışa və iqtisadi aktivliyə mənfi təsir göstərir. Digər tərəfdən isə əsasən məzənnə ucuzlaşması səbəbindən artan inflyasiya da iqtisadi aktivliyə mənfi təsir göstərir və bilavasitə özəl sektorun ağırlaşan borc yükünün ödənməsinə əlavə çətinliklər yaradır. Bu baxımdan YİÖ-lərdə siyasət qurucularının uzunmüddətli inflyasiya gözləntilərinin idarəetmə imkanlarının miqyası kapital axınlarından doğan səbatsızlıqların təsirini məhdudlaşdırmaq baxımından önəmlidir.
 İkinci amil milli valyutaların məzənnə ötürücülüyünün yüksək olmasıdır ki, bu şəraitdə xaricdəki qiymət indekslərinin yüksəlməsi bilavasitə bu ölkələrdəki inflyasiya dinamikasına da təsir göstərir. Lakin BVF-nin qiymətləndirmələri bu təsirin miqyasının inflyasiya gözləntilərindən az olduğunu ortaya çıxarır [10]. Üçüncü amil isə ümumi iqtisadi aktivliyin yüksəlməsi, eləcə də bir çox xammal (əsasən də neft) qiymətlərində gözləntilərdən daha çox yüksəlmənin [22] müşahidə olunmasıdır.
Kapital axınının xüsusiyyətləri həm də YİÖ-lərdə maliyyə bazarlarında yeni trendlərin formalaşmasını da şərtləndirmişdir. Belə ki, özəl sektorun istiqraz buraxılışında müşahidə olunan yüksək artım hazırda ciddi təhdid mənbələrindən birinə çevrilir. Qiymətləndirmələr göstərir ki, bu ölkələrdə istiqraz emitenti olan şirkətlərdən təxminən 25%-i hazırda defolt riski daşıyır və faiz dərəcələrinin gələcəkdə 2% bəndi qədər artması halında bu rəqəm 40%-ə yüksələ bilər [15]. Növbəti 5 il ərzində isə müddəti sona çatan istiqrazlar üzrə ödəmə ehtiyacının təxminən 2.1 trln. dollara yüksələcəyini nəzərə alsaq, artıq bu ölkələrdəki özəl sektorun borclanma miqyasının maliyyə sisteminin bilavasitə kapital bazarları üçün nə dərəcədə risk doğurduğu aydın olur. BVF-nin məlumatlarına əsasən, Çin istisna olmaqla, bu qrupun üzvü olan digər dövlətlər monetar normallaşma mərhələsinin davam etməsi halında ölkələrindən 100 mlrd. dollar səviyyəsində borc kapitalı çıxışı ilə üzləşə bilərlər [13].
Digər tərəfdən təhlillər göstərir ki, ABŞ-dakı monetar normallaşmanın təsiri daha çox bu ölkələrin maliyyə bazarlarında aktivlərin qiymətində əhəmiyyətli dəyişikliklərin meydana çıxması ilə müşahidə olunmuşdur [4; 5]. Burada diqqət çəkən məqamlardan biri aparıcı iqtisadiyyatlarda, xüsusilə ABŞ-da monetar normallaşma prosesinin sürəti və onun daxili makroiqtisadi təməllər üzrə göstəricilərinin səviyyəsi ilə bağlıdır. Belə ki, ABŞ-da davam edən fiskal genişlənmənin yaradacağı inflyasiya təzyiqini məhdudlaşdırmaq üçün FES tərəfindən növbəti faiz artımlarının davam etməsi YİÖ-lərdə də müvafiq faiz artımlarına yol aça bilər. Bu cür faiz artımı isə real sektorun inkişaf dinamikasının davamlılığına məhdudlaşdırıcı təsir göstərəcək. 
Kapital axınlarının bu qrup dövlətlər üçün problemliliyini artıran digər məsələ yüksələn faiz dərəcələri fonunda qlobal likvidlik təminatında azalmanın yaşanması ehtimalıdır. BVF-nin proqnozlarına görə, YİÖ və İEOÖ-lərə yönələn kapital axınlarında likvidliyin daralması şəraitində 660 mlrd. $ həcmində azalma müşahidə edilə bilər. Təbii ki, bu rəqəmlər bir tərəfdən müvafiq ölkələrdə maliyyə bazarlarında yeni spekulyativ motivlərin formalaşmasına və milli valyuta məzənnələri üzərində təzyiqlərin yaranmasına səbəb olur. Digər tərəfdən isə nəzərə almaq lazımdır ki, bu səbatsızlıqlar həm də real sektorun üzərində əlavə öhdəliklər yaradır. Cədvəl 1-dən göründüyü kimi, son illərdə qlobal artımın əsas daşıyıcısı rolunu oynayan bu ölkələrin artan ticarət müharibələrinə reaksiya imkanları kifayət qədər zəifdir. Əlavə olaraq, istehsal sektorunun da maliyyələşmə ehtiyacı və borca xidmət yükünün artması makrosəviyyədə dayanıqlığın təmin olunmasını daha da çətinləşdirəcəkdir. 
 
4. Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün başlıca monetar çağırışlar
 
2016-cı ildən etibarən yeni iqtisadi islahatlar mərhələsi mahiyyət etibarilə həm makroiqtisadi idarəetmə xüsusiyyətlərinin, həm də milli iqtisadiyyatın struktur formatının dəyişkən qlobal iqtisadi şəraitə uyğunluğunun artırılmasına istiqamətlənmişdir. Bu baxımdan qlobal iqtisadi artım xüsusiyyətləri, xüsusilə ABŞ-dakı monetar normallaşma Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün də bəzi makrosəviyyəli çağırışlar doğurur. Bunlardan birincisi, milli valyutanın dayanıqlı məzənnə səviyyəsinin formalaşdırılması, eləcə də bunun orta və uzunmüddətli makroiqtisadi tarazlığın təmin edilməsinə ötürücülüyünün artırılmasıdır.
Son illərin təcrübəsi göstərir ki, manatın uzunmüddətli məzənnə səviyyəsinin formalaşmasında iki əsas amil - tədiyə balansı mövqeyi və Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondunun (ARDNF) xarici valyuta satışları əsas rol oynayır. Qeyd etmək lazımdır ki, neft qiymətlərinin hazırki tərəddüd səviyyəsi ölkənin cari hesab balansı mövqeyində müsbət saldonun meydana çıxması üçün imkan yaradır. Bu çərçivədə 2018-ci ilin birinci yarısında cari hesab balansında profisitin 1.4 dəfə, o cümlədən neft-qaz sektoru üzrə ixracın 42.3%, qeyri-neft sektoru üzrə isə 14.1% artması aparıcı rol oynamışdır. 
Lakin digər tərəfdən ölkəmizin xarici ticarətində, xüsusilə qeyri-neft ixracında aparıcı paya malik olan Rusiya və Türkiyədə son dövrlərdə milli valyutalar ilə əlaqədar yaşanan böhran bilavasitə Azərbaycanda da manatın məzənnə dayanıqlığı üzərində təzyiqlər formalaşdırır. Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) həm notlar, həm də valyuta hərracları üzrə keçirdiyi əməliyyatlarda müşahidə olunan tendensiya manat üzərində əsas ticarət tərəfdaşı olan ölkələrdəki valyuta təzyiqlərinin ciddi təsir etdiyini göstərir.
Milli valyuta üzərindəki təzyiqlər həm də inflyasiya səviyyəsinə də təsir imkanına malikdir. Qiymətləndirmələr Azərbaycanda inflyasiyanın əsas determinantları qismində inflyasiya inersiyası, əsas ticarət tərəfdaşı olan ölkələrdə inflyasiya səviyyəsi, nominal effektiv məzənnə dinamikası və eləcə də pul təklifinin çıxış etdiyini göstərir [18]. İlin əvvəlindən etibarən inflyasiya səviyyəsinin təxminən iki dəfə azalmasına baxmayaraq, inflyasiyanın manatın məzənnəsi üzərindən ötürücülüyünün hələ də yüksək olması cari məzənnə səviyyəsinin davam etdirilməsini şərtləndirir. Başqa sözlə, məzənnənin mövcud səviyyədə qorunması, eləcə də AMB tərəfindən çevik likvidlik tənzimləməsi əməliyyatlarının həyata keçirilməsi inflyasiya səviyyəsinin azaldılması baxımından faydalı olmuşdur. Lakin əsas ticarət tərəfdaşlarının milli valyutaları, eləcə də neftin qiymət tərəddüdləri vasitəsilə meydana çıxan risklər AMB-nin cari siyasət mövqeyinin qorunmasına məhdudlaşdırıcı təsir göstərir.
Qlobal iqtisadi normallaşma çərçivəsində kapital axınları və monetar siyasətlərdəki dəyişikliklər həm də ölkənin strateji valyuta ehtiyatları və onların idarəçiliyi üzərində də bəzi çağırışlar doğurur. Bunlardan başlıcası ARDNF-in aktivlərinə maliyyə bazarlarındakı dövri proseslərin təsirindən qaynaqlan itki ehtimalının minimuma endirilməsidir. ARDNF-in 2018-ci il üçün investisiya siyasəti prioritetlərinə nəzər saldıqda, bu risklərin məhdudlaşdırılmasının başlıca siyasət yönəldicisi kimi çıxış etdiyi aydın olur. Digər tərəfdən, ARDNF aktivlərinin valyuta və portfel tərkibi üzrə təsnifatında da aşağı riskli aktivlər üzrə investisiyaların üstünlüyü müşahidə edilir. Xüsusilə son dövrlərdə türk lirəsi və rublun məzənnə tərəddüdləri səbəbindən ARDNF-in bu valyutalar üzrə investisiyalarında müəyyən dəyər itkiləri yaşansa da, bu valyutalarda ifadə olunan aktivlərin məcmu investisiya portfelindəki xüsusi çəkisinin azlığı, eləcə də digər valyutalı aktivlərdəki dəyər artımı hesabına bu itkilər kompensasiya edilir. İnvestisiya portfelinin  aktivlər, müddətlilik, eləcə də kredit reytinqi üzrə təsnifatında da dövri dəyişikliklərdən qaynaqlanan itki riskinin məhdudlaşdırıldığı müşahidə edilir. 
Mövcud şəraitin təhlili göstərir ki, qayda əsaslı makroiqtisadi siyasət təcrübəsinin genişləndirilməsi baxımından milli valyutanın məzənnəsinin xarici şoklara qarşı davamlılığının gücləndirilməsi məsələsi öz prioritetliyini hələ də qoruyur. Ölkədə maliyyə sisteminin, xüsusilə maliyyə bazarlarının inkişaf xüsusiyyətləri kapital axınlarının makrosəviyyəli dağıdıcılıq imkanlarını azaltmaqla, AMB-nin cari məzənnə səviyyəsinin qorunmasında manevr qabiliyyətliliyini artırır. Digər tərəfdən xarici sektor üzrə başlıca elementlərin dəyişkənliyi məzənnə üzərindən makroiqtisadi təhdid mənbələrinin hələ də aktiv olduğunu göstərir. Maliyyə sisteminin cari inkişaf səviyyəsi isə uzunmüddətli effektiv pul siyasəti mexanizminin tətbiqi üçün məhdudlaşdırıcı faktor kimi çıxış edir. Lakin ümumilikdə hesab etmək mümkündür ki, cari makroiqtisadi şərait Strateji Yol Xəritələrində qeyd edilən hədəflərin gerçəkləşdirilməsi və iqtisadi siyasət quruculuğunda yeni keyfiyyət mərhələsinə keçid üçün həm də münasib imkanlar təmin edir.
 
Nəticə
 
Beləliklə, qlobal iqtisadi artım tsiklinin yeni fazası inkişaf xarakterli dəyişiklikləri şərtləndirməklə yanaşı, həm də bir sıra təhdid amillərini özündə ehtiva edir. Artım tempinin aparıcı ölkələrdə (xüsusilə, ABŞ, Çin və Avrozonada) makroiqtisadi siyasət quruculuğunun yeni xüsusiyyətlərinə adaptasiyasına qarşı yüksək həssaslığı onun davamlılığı baxımından bəzi qeyri-müəyyənliklər doğurur. Qlobal maliyyə böhranından sonrakı mərhələdə iqtisadi artımın əsas daşıyıcısına çevrilən ölkələrin bir qismində bu inkişaf xətti kifayət qədər dayanıqsız amillər üzərində formalaşmışdır. Buna görə də iqtisadi normallaşma tendensiyasının genişləndiyi hazırkı mərhələdə kapital hərəkətliliyi bu ölkələrdə milli valyutaların məzənnə əsaslarına ciddi təsir göstərir. Qlobal maliyyə sistemində yoluxma effektinin genişlənməsi səbəbindən YİÖ-lərin hər hansı birində kapital axını səbatsızlıqlarından qaynaqlanan çətinliklər qısa müddətdə digərlərinə də yayılır. Bu ölkələrin bir çoxunda yüksək cari hesab kəsiri və borclanma dinamikasının mövcudluğu şəraitində qlobal maliyyə şəraitindəki daralma fiskal tarazlıq problemlərini, o cümlədən yuxarıda qeyd olunduğu kimi borc yükünü daha da artıracaq. Yüksələn ticarət və valyuta müharibələri fonunda bu ölkələrin bir çoxu üçün postböhran mərhələsinin artım dinamikasının davam etdirilməsi həm də milli iqtisadiyyatlarının struktur çatışmazlıqları səbəbindən getdikcə çətinləşir.
Bu kontekstdə Azərbaycanda qısa və ortamüddətli dövrdə makroiqtisadi tarazlığın təmin olunması məsələsi nisbi yüksələn neft qiymətləri və aparılan islahatların təsiri altında iqtisadi siyasət qurucuları üçün nisbətən daha geniş manevr imkanları təmin etsə də, müddətlilik və davamlılıq baxımından hələ də həssaslığını qoruyur. Struktur islahatları fonunda milli valyutanın uzunmüddətli məzənnə dayanıqlığının daha möhkəm əsaslarda bərqərar olunması həm iqtisadi şaxələndirmə strategiyalarının effektiv realizasiyası, həm də milli iqtisadiyyatın xarici şoklara həssaslığının azaldılması baxımından əhəmiyyət kəsb edir.
 
İstifadə edilmiş ədəbiyyat:
 
1. Adrian T. The financial system is stronger, but new vulnerabilities have emerged in the decade since the crisis, IMF Blog, October 10, 2018
2. Bank of International Settlements, Statistical bulletin on total credit to the non-financial sector, March 2018 
3. Beltran D., Garud K. &Rosenblum A. Emerging market non-financial corporate debt:  How concerned should we be?, IFDP Notes, Washington: Board of Governors of the Federal Reserve System, June 1, 2017
4. Chari A., Stedman K.D. & Lundblad C. Taper Tantrums: QE, its aftermath and emerging Market capital flows, NBER Working Paper 23474, National Bureau of Economic Research, Cambridge, MA, June 2017
5. Dahlhaus T. & Vasishtha G., The impact of U.S. monetary policy normalization on capital flows to emerging-market economies, Working Paper 2014-53, Bank of Canada, Ottawa, December 2014
6. Gaspar V. & Jaramillo L. Bringing down high debt, IMF Blog, April 18, 2018
7. International Monetary Fund (IMF), Global Financial Stability Report: A decade after the Global Financial Crisis: Are we safer?, October 2018
8. IMF, Global Financial Stability Report: Is growth at risk?, October 2017
9. IMF, Regional Economic Outlook: Sub-Saharan Africa: Domestic Revenue Mobilization and Private Investment, May 2018
10. IMF, World Economic Outlook: Challenges to Steady Growth, October 2018
11. IMF, World Economic Outlook: Cyclical Upswing, Structural Change, April 2018
12. IMF, World Economic Outlook: Gaining Momentum?, April 2017
13. Lagarde C. ‘Steer, don’t drift’: Managing risks to keep the global economy on course, October 1, 2018 
14. McKinley T. & Cripps F. Unstable capital flows threaten emerging economies, Institute for New Economic Thinking, August 24, 2018
15. McKinsey Global Institute, A decade after the Global Financial Crisis: What has (and hasn’t) changed?, Briefing note, September 2018
16. Obstfeld M. Global Economic Upswing Creates a Window of Opportunity, IMF Blog, October 10, 2017
17. Powell J. Prospects for emerging market economies in a normalizing global economy, 2017 Annual Membership Meeting of the Institute of International Finance, October 12, 2017
18. Rahimov V., Adigozalov Sh., Mammadov F. Determinants of inflation in Azerbaijan, CBAR Working Paper Series № 07, October, 2016
19. Sahay R. and et. al  Emerging market volatility: Lessons from Taper Tantrum, IMF Discussion Note, September 2014
20. Stiglitz J.E. How can developing countries stop  their capital draining away?, World Economic Forum, February 19, 2016
21. United Nations, World Economic Situation and Prospects, Monthly Briefing No. 116, July 1, 2018
22. World Bank, Commodity prices to rise more than expected in 2018, Press Release No: 2018/147/DEC, April 24, 2018
23. World Bank, Global Economic Prospects: The turning of the tide?, June 2018
24. World Trade Organization, WTO downgrades outlook for global trade as risks accumulate, Press Release/822, September 27, 2018
 
Azar Hasanli
Global economic normalization: Sustainability challenges of development for emerging economies
 
In the article, global economic growth tendencies have been analyzed in the light of the recent monetary normalization processes. Subsequent loose global financial conditions after the Global Financial Crisis and macroeconomic policy features in advanced economies enabled emerging countries to accelerate their growth through mainly borrowing from financial markets. However, such type of borrowing dynamics also imposes serious sustainability threats for these countries, especially in the period of tightening global financing conditions. Acceleration of the capital outflows from emerging countries also endangers long-term economic development through escalating the currency volatilities. In the light of these processes, Azerbaijan economy also confronts with some challenges which can affect to the preserving of macroeconomic stability.
 
Азер Гасанли
Глобальная экономическая нормализация: вызовы устойчивого развития для развивающихся экономик
 
В статье проанализированы тренды глобального экономического роста на фоне процессов монетарной нормализации. Улучшения мировой финансовой ситуации после глобального кризиса, а так же, особенности макроэкономической политики в ведущих странах позволила развивающим странам, обеспечить свои потребности путем заимствование из финансового рынка. Однако такая динамика заимствования в условиях сужения глобальной  финансовой ситуации, несет в себя серьезные угрозы к устойчивости  для этих стран.  Ускорения оттока капитала, из стран с развивающейся  экономикой,  усиливая курсовой волатильности, создает серьезные угрозы для долгосрочного  роста. В свете таких процессов экономика Азербайджана также сталкивается с некоторыми проблемами, по обеспечение макроэкономической стабильности.
 
Məqalə redaksiyaya daxil olmuşdur:  08.10.2018
Təkrar işləməyə göndərilmişdir:  25.10.2018
Çapa qəbul edilmişdir:  12.11.2018

 

© 2011-2019. Müəlliflik hüquqları Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə əsasən qorunur. Bütün hüquqlar "Strateji təhlil" jurnalına aiddir. Məlumatlardan istifadə edərkən stj.sam.az saytına istinad zəruridir.